گل محمدی گیاهی شگفت انگیز و پرخاصیت

گل محمدی یکی ازمهمترین انواع گلهای رز در دنیا به شمار می‌آید. نزدیک به هفت هزارسال است که گل سرخ در ایران کاشته می‌شود و از گیاهان بومی کشورمان محسوب می‌شود.

گل محمدی حاوی ویتامین‌ها خصوصا ویتامین C و آنتی اکسیدان‌های مفید برای بدن است. اکثر منابع معتبرعلمی بر خواص درمانی گل محمدی تاکید می‌کنند. این گیاه خاصیت ضد افسردگی دارد و قلب را تقویت می‌کند. التهاب را کاهش داده و برای درمان مشکلات پوستی از جمله آکنه ولکه های پوستی می‌تواند مورد استفاده قرارگیرد. دمنوش‌های گل محمدی وهمچنین گلاب می‌تواند سبب کاهش چین و چروک‌ و افزایش کلاژن سازی پوست و درنتیجه شادابی و جوانی پوست شود.

تقریبا از دو هزار سال پیش صنایع مربوط به فرآوری گل سرخ درایران ایجاد شد وگلاب این ماده‌ی بسیار خوشبو ومعطربه عنوان یکی ازمهمترین کالاهای تجاری ایران به کشورهای دیگرخصوصا هند و چین صادر شد. عصاره گل محمدی در صنایع تولید عطر و ادکلن موارد مصرف فراوانی داشته و یکی از گران‌ترین اسانس‌های جهان است.

بهار، فصل زیبای برداشت گل محمدی است و گلاب گیری معمولا از اوایل اردیبهشت تا اواخر خرداد ماه درچهارده استان کشورانجام می‌شود. اما دراین میان جشنواره گلاب گیری کاشان یکی از مجذوب‌ترین ومعروف‌ترین مراسم وجشن‌های ایرانی است که هرساله گردشگران زیادی را به سمت کاشان می‌کشد.

با ما درسفری به کاشان برای تماشای جشنواره گلاب گیری وثبت خاطراتی به یاد ماندنی همراه شوید.

 گل محمدی از نظر گیاه‌شناسی

گل محمدی یا گل سرخ با نام علمی ( Rosa damascena) گونه‌ای از گل رز است. گل رز و گونه‌های آن از قدیمی‌ترین گیاهان مورد استفاده انسان است. با توجه به سنگواره‌های به جا مانده ازاین گیاهان قدمت و عمر این گیاه به چندین میلیون سال می‌رسد.

 گل سرخ درختچه‌ای است پرپشت، با خارهای زیاد، ریزو یکنواخت. گل‌های آن پرپر وخوشبو و معمولا به رنگ صورتی وگاهی نیز سرخ رنگ است.این گل سی ودو گلبرگ خوشرنگ، مشابه و یکدست دارد که ۵ کاسبرگ آنها را دربرگرفته است. پرچم‌ها زرد رنگ وبه تعدادصد عدد در میان گل وجود دارند. عمر هر گل حداکثر ۲۴ ساعت است وپس از آن رنگ گل سفید شده و با هرنسیمی گلبرگهایش می‌ریزد.

از شاخص‌ترین صفات گل سرخ می‌توان سازگاری آن نسبت به شرایط محیطی ومقاومتش دربرابر خشکی را نام برد. علاوه براین گل سرخ دربرابر شرایط نامساعد محیطی مانند سرما، شوری و فقر مواد مغذی درخاک هم سازگاری خوبی دارد. اما اگر خاک حاصل خیز، آبیاری منظم و کوددهی مناسبی داشته باشد میزان محصول آن به چندین برابر می‌رسد.

این گیاه درارتفاعات نیز رشد خوبی دارد ومناطق تولید انبوه آن بیشتر در ارتفاعات بالا است. عصاره بدست آمده از گلهایی که درارتفاعات قرار دارند از کیفیت بهتری برخورداراست.

بهترین زمان برای برداشت گل 

گل‌های بازشده اسانس بیشتر و با کیفیت‌تری دارند، پس بهترین زمان برداشت گل محمدی، زمانی است که گلها کاملا شکفته شده باشند. تاخیر در برداشت گل‌ها باعث افت شدید کیفیت گلاب حاصل از آنها می شود.

زمان به گل نشستن گلهای سرخ با توجه به سن بوته و شرایط اقلیمی محل رویش آنها اوائل اردیبهشت ماه تا اوائل تیرماه می‌باشد. مدت زمان باز شدن گلها درهر منطقه معمولا بین بیست تا سی روز طول می‌کشد. حداکثر میزان گل‌دهی گیاه ده تا بیست روز اول از شروع شکفتن گلها است که اصطلاحاً به این زمان شور گل‌دهی می‌گویند.

پس از برداشت اولین گلها، گیاه مجدد جوانه زده و گلهای جدیدی به وجود می آید. از این رو برداشت گلها به صورت تدریجی صورت می گیرد.

گلهای سرخ را عموما با دست برداشت می کنند و پرشاخ وبرگ بودن درختچه‌ها وهمچنین خارهای زیاد شاخه‌ها، عواملی موثر در کاهش سرعت برداشت خواهند بود.

نکات مهم در هنگام برداشت محصول

  • بهتراست برداشت گل محمدی صبح زود یا بعدازظهر انجام شود. زیرا برداشت گلها درهوای گرم و آفتابی باعث پژمرده شدن و تخمیر گل شده و از کیفیت محصول به شدت کاسته می‌شود.
  • در هنگام برداشت، گلها باید در سبدها و زنبیل های خاصی ریخته شود که اطراف آنها باز بوده وهوا در بین گلها جریان داشته باشد.
  • گلهای برداشت شده نباید بر روی هم فشرده شوند.
  • استخراج اسانس یا همان گلاب‌گیری باید بلافاصله بعد از برداشت محصول انجام شود. به دلیل تغییر رنگ گلها و واکنش های شیمیایی مضر در آنها تاخیر در گلاب‌گیری باعث کاهش شدید کیفیت و کمیت گلاب می‌شود. به همین دلیل بهتر است صنایع و دستگاه های گلاب گیری در نزدیکی زمین‌های کشت گیاه باشند.
  • اگرامکان گلاب گیری به هردلیلی درزمان برداشت گیاه وجود نداشته باشد، برای حفظ کیفیت باید سریع گلها راخشک کرد.

روش تهیه گلاب چگونه است؟

گلاب که در واقع عرق یا اسانس گل سرخ است به دو روش سنتی و صنعتی تهیه می شود که اساس هردو روش برمبنای عمل تقطیر است.

تهیه گلاب به روش سنتی

در این روش میزان مشخصی از گل سرخ را با مقدار مشخصی از آب در دیگ‌هایی که معمولا از جنس مس هستند ریخته، مشعل های زیر دیگ‌ها راروشن کرده و در دیگ‌ها را می‌بندند. درها باید بسیار محکم بسته شوند تا از خروج بخارجلوگیری شود.به همین دلیل تمامی روزنه‌های اطراف درپوشانده می‌شوند. روی درپوشها دو جا برای عبور لوله وجود دارد. لوله ها که معمولا ازجنس آلومینیوم هستند و نیچه نامیده می‌شوند از یک طرف به دیگ و ازطرف دیگر به پارچ متصل می‌شوند. این پارچ ها معمولا در دیگ یا حوضچه‌های آب سرد قرار دارند. بخار هردیگ از طریق لوله‌ها به پارچ‌ها  رفته و دراثر سرد شدن به مایع تبدیل می‌شود.حدود  6 تا ۸ ساعت طول می‌ کشدتا عصاره گلها گرفته شود. به طور معمول از هر کیلوگرم گل محمدی حدود یک و نیم لیتر گلاب بدست می آید.

تهیه گلاب به روش صنعتی

در روش گلاب گیری صنعتی نیز همانند روش سنتی گل محمدی و آب را به مقادیر مشخص اما در حجم بالا داخل دیگهای بزرگ صنعتی می‌ریزند و حرارت غیر مستقیم را ازبین مخلوط گل و آب عبور می‌دهند.عصاره حاصل از تقطیربه مخازنی ازجنس استیل منتقل شده و در آنجا جمع آوری می‌شود. سپس گلابها صاف و پاستوریزه شده و در انتها دربطری‌هایی از جنس شیشه یا پلی اتیلن ریخته و در آنها پلمپ می‌شود.

انواع گلاب

گلاب را برمبنای درجه خلوص  به دودسته تقسیم می کنند:

  • گلاب سنگین یا گلاب درجه یک : به گلابی گفته می شود که درهر۱۰۰میلی لیتر آن حداقل ۳۵ میلی گرم اسانس وجود داشته باشد.
  • گلاب سبک یا درجه دو: به گلابی گفته می شود که درهر۱۰۰ میلی لیترآن حداقل ۱۵ میلی‌گرم اسانس وجود داشته باشد.

همچنین گلاب را برمبنای روش گلابگیری به سه دسته تقسیم می‌کنند:

  • گلاب دوآتشه : اگربه جای ترکیب آب و گل محمدی از ترکیب گلاب و گل استفاده شود به گلابی که ازاین تقطیر حاصل می‌شود گلاب دوآتشه می‌گویند.
  • گلاب سه آتشه: اگردر گلابگیری به جای آب از گلاب دوآتشه استفاده شود به گلاب حاصل از تقطیر این مخلوط گلاب سه آتشه می‌گویند.
  • گلاب پس آب: اگردرگلابگیری ازترکیب آب و تفاله‌های گل استفاده شود به گلاب حاصل ازتقطیرآن گلاب پس‌آب می‌گویند.

عطر گل محمدی چگونه تولید می شود؟

عطرگل محمدی دارای رایحه‌ای ملایم وبسیاردلپذیراست که درصنایع تولید عطروادکلن مصرف ویژه‌ای  داشته و یکی از گران‌ترین اسانس های جهان است.

ابتدا گلابگیری با روش هایی که در بالا توضیح داده شد، انجام می‌شود. پس از تهیه گلاب لایه ای زرد رنگ، چرب وسبک بر روی سطح گلاب قرار می‌گیرد. این لایه بسیار نازک که به صورت نیمه جامد وغیرمحلول است را از روی گلاب جدا کرده وبرای ساختن عطر از آن استفاده می‌کنند.

 هر سال گردشگران زیادی برای شرکت و تماشای مراسم گلابگیری به کاشان سفر می‌کنند. اگر قصد اقامت در یکی از هتل‌های سنتی کاشان را دارید، می‌توانید اتاق مورد نظرتان را از طریق فرم رزرو اقامتگاه طاق چشمه انتخاب نمایید، تا ضمن شرکت در این مراسم هم به راحتی ازجاهای دیدنی کاشان دیدن کنید وهم لذت اقامت در فضایی با صفا و آرام را برای خود وعزیزانتان فراهم کنید.

5 1 رای
امتیازدهی به مقاله
اشتراک در
اطلاع از
guest

1 دیدگاه
قدیمی‌ترین
تازه‌ترین بیشترین رأی
بازخورد (Feedback) های اینلاین
مشاهده همه دیدگاه ها

    1
    0
    افکار شما را دوست داریم، لطفا نظر دهید.x